«Будзьма беларусамі» — 10 гадоў. Што атрымалася, а што не. 10 фактаў пра кампанію

1 кастрычніка спаўняецца 10 гадоў агульнабеларускай грамадзянскай культурніцкай кампаніі «Будзьма беларусамі», мэта якой — «паглыбленьне нацыянальнай ідэнтычнасьці беларусаў».

З дапамогай каардынатарак кампаніі Алены Макоўскай і Ніны Шыдлоўскай, а таксама камунікацыйнага кансультанта Андрэя Эзэрына Свабода сабрала 10 фактаў пра кампанію.

1. Да старту «Будзьма беларусамі» падштурхнула 90-годзьдзе абвяшчэньня БНР

Алена Макоўская ўспамінае, як у 2007 годзе ў Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына» зьявіўся пілётны праект — набліжалася 90-годзьдзе БНР.


02-5AFF4CA0-1413-486C-B282-28275811CB76_w1597_n_r0_s.jpg

Алена Макоўская


«І хацелася вынесьці гэтае сьвяткаваньне за межы палітычнага фармату, каб яно пайшло шырэй, каб людзі, незалежна ад розных палітычных поглядаў, разумелі значнасьць і вартасьць гэтых падзей. І цягам некалькіх месяцаў мы ладзілі літаратурныя, музычныя, культурніцкія імпрэзы ў Менску і рэгіёнах, зьвязаныя менавіта зь юбілеем БНР.

Напачатку баяліся, што давядзецца зь Менску арганізоўваць імпрэзы ў рэгіёнах. А інтарэс паўсюль быў настолькі вялікі! Для нас было адкрыцьцё, наколькі была высокая цікавасьць, запатрабаванасьць, інтарэс, і мы зразумелі, што ідзём правільным шляхам», — кажа Алена.


04-D88745DD-CF3D-4B25-B1A2-998747B5318B_w1597_n_r0_s.jpg

Ніна Шыдлоўская


А потым паўстала пытаньне: ці кожны год шукаць нейкія юбілеі, знакавыя падзеі, ці ўсё ж такі арганізаваць нейкую кампанію, якая б дапамагла беларусам пазнаёміцца зь беларускай культурай, з найлепшымі яе дасягненьнямі.

Ніна Шыдлоўская дадае, што на ніве беларускай культуры працавала шмат арганізацый, але гэтая праца выглядала для незаангажаваных людзей больш як кропкавая, разрозьненая, а ў пэўны пэрыяд грамадзка-палітычнага жыцьця яшчэ і як вельмі палітызаваная.


03-39BD492C-E437-4186-9073-C585640FC506_w1597_n_r0_s.jpg

Канцэрт да сямігадовага юбілею праекту «Тузін гітоў. Перазагрузка»


«І некаторыя асьцерагаліся, пабойваліся да гэтага далучацца. І таму на гэтым пазытыве — 90-годзьдзе БНР — менавіта праз культурна-асьветніцкую акцыю мы імкнуліся прадэманстраваць, што беларуская культура — гэта якраз той падмурак (як у гістарычнай рэтраспэктыве, так і ў сучасны пэрыяд), які дае апірышча для незалежнасьці сучаснай Беларусі. І тады, убачыўшы пазытыў, водгукі людзей, зацікаўленасьць, задумаліся, якім чынам працягнуць.

І чарговым разам, калі мы ехалі ў выправу, нас асяніла, што трэба пачынаць новую агульнанацыянальную кампанію ўнутры Беларусі», — расказала Ніна Шыдлоўская.

2. Чаму дзень народзінаў «Будзьма» 1 кастрычніка

Каардынатары кажуць, што спачатку яны плянавалі запусьціць кампанію ўвесну 2008 году, адразу ж пасьля сьвяткаваньня 90-годзьдзя БНР.


05-A7E7162E-36F6-41D0-B04D-A1C4C7DBE279_w1597_n_r0_s.jpg

Постэр «Будзьма» на сьвяткаваньні 100-годзьдзя БНР у Менску, 2018 год


«Але ў краіне былі іншыя палітычныя кампаніі, парлямэнцкія выбары, і мы вырашылі ня зьмешвацца зь імі, а ісьці асобна. І, як толькі скончыліся ўсе выбары, тады мы і стартанулі з кампаніяй. 1 кастрычніка 2008 году адбылася прэс-канфэрэнцыя, на якой мы заявілі, што „Будзьма беларусамі“ пачынаецца; пра яе мэты і задачы. Напачатку было складана, даводзілася экспэрымэнтаваць, займацца вынаходніцтвам.

Пачыналі з культурных мерапрыемстваў, імпрэзаў, канцэртаў — далучаліся іншыя людзі, ініцыятывы. Але задача — выйсьці на іншы ўзровень, прыцягваць людзей, прасоўваць трэнд беларускага як сучаснага і пэрспэктыўнага. Першыя 2 гады зьбіралі аднадумцаў, партнэраў — дзясятак арганізацый пагадзіліся з намі працаваць пад такім моцным лёзунгам».

3. Хто прыдумаў назву «Будзьма беларусамі»?

Алена Макоўская кажа, што гэта была калектыўная, калегіяльная праца. Пачынала прыкладна 10 арганізацый і ініцыятыў, зьбіраліся разам і прыдумлялі. Было шмат спрэчак, не адзін моцны мазгавы штурм.


06-4F19A6A4-2720-4B30-9841-023872E5B9BA_w1597_n_r0_s.jpg


«Былі аналягі і з украінскай „будзьма“. Нам хацелася штосьці станоўчае, гістарычна беларускае і самасьцьвярджальнае. І нам здаецца, што мы знайшлі правільнае рашэньне. Так што гэта калектыўны выбар, канкрэтнага аўтарства няма», — прызнаецца каардынатарка кампаніі.

А потым асобы кампаніі пачалі шукаць прыметнікі: «Будзьма адметнымі», «Будзьма крэатыўнымі», «Будзьма творчымі» «Будзьма непаўторнымі», «Будзьма ўпартымі!», «Будзьма неабыякавымі», «Будзьма захопленымі», «Будзьма адказнымі», «Будзьма натхняльнымі», «Будзьма сумленнымі», «Будзьма зачараванымі», «Будзьма прыгожымі», «Будзьма закаханымі» і яшчэ некалькі дзясяткаў прыметнікаў...

4. «Будзьма» ўпершыню выйшла з адметнай візуальнай прадукцыяй

Людзі, якія хацелі паказаць, што яны зь Беларусі, станавіліся, так бы мовіць на два розныя полюсы: альбо апраналі штосьці з «Пагоняй» і бела-чырвона-белае, альбо колеры дзяржаўнага сьцяга.

«А пасярод не было нічога. І для людзей, якія не хацелі дэманстраваць свае палітычныя погляды, мы зрабілі прапанову, што можа быць пасярэдзіне — беларускім, нацыянальным. Калі распрацоўвалі лягатып кампаніі, было вельмі важна, каб ён пераклікаўся з гісторыяй, з вышыванымі арнамэнтамі. І вось гэтая форма піксэляў, квадрацікаў — яна вельмі гнуткая і сучасная, зьвязвае з кампутарнай эпохай, вельмі зручна кампанаваць, будаваць розныя вобразы», — кажа Алена Макоўская.


08-AC5C0C7F-EF16-49EF-9B93-6AE0A6A3C1C6_w1597_n_r0_s.jpg

Паштоўкі «Будзьма»



Ніна Шыдлоўская прыгадала гісторыю, як яна езьдзіла ў Берасьце на прэзэнтацыю кампаніі, сустракалася з чынавенствам, тлумачыла, з чым «Будзьма» заходзіць у іх прастору.

«Прэзэнтацыя была з прыгожымі фатаздымкамі, дзе з намі ўсясьветна вядомая фірма Husqvarna фэст «Аднак!» адкрывае, распавяла ўсё ў пазытыве. Пытаньне было практычна адно: «А чаму ў вас сымболіка ў бела-чырвоных колерах?» Я адматала некалькі фатаздымкаў назад, запыталася: «Вы ў лесе часта бываеце? Там шлягбаўмы перасьцерагальныя таксама бела-чырвоныя. Гэта таксама натуральна для нашай прасторы».

5. Талент зьбіраць вакол сябе цікавых людзей

Камунікацыйны кансультант Андрэй Эзэрын адзначае, што падмурак, на якім стаіць «Будзьма» — гэта асаблівы талент зьбіраць вакол сябе цікавых людзей.


09-D4E48161-3E2E-45EF-9F44-25BD6BB5390E_w1597_n_r0_s.jpg

Андрэй Эзэрын


«З самага пачатку кампанія працавала з найлепшымі. Мне пашанцавала, маю гонар, што і мяне сюды далучылі. Каманда сапраўды прабіла вельмі цікавыя рэчы — упершыню ў Беларусі.

Мне здаецца, што менавіта «Будзьма» выйшла з гета і стала шчыльна, сур’ёзна, стратэгічна працаваць, напрыклад, зь бізнэсам. Адзін з самых моцных прыкладаў — гэта фэстываль «Аднак!» — вельмі складаны праект, на такіх праектах пасівець можна! «Аднак!» не адбыўся б безь бізнэсоўцы Сяргея Скарахода, якога я прыцягнуў у каманду. А мяне далучыў да «Будзьма» Севярын Квяткоўскі.


10-1E3C3781-063C-43FC-B99B-11026ECF3F2B_w1597_n_r0_s.jpg

Фэстываль беларускамоўнай рэклямы і камунікацый «Аднак!», 2013 год


«Колькі цікавых журналістаў, фатографаў далучыліся да кампаніі, бо калі стваралі які-небудзь прадукт, вельмі важная была якасьць. Калі беларускае, беларускамоўнае — яно павінна быць супэр! І адбывалася сынэргія: мы вучыліся ў іх, яны — у нас», — дадае Алена Макоўская.

Андрэй Эзэрын пералічыў толькі некаторыя праекты і асобы: музыкаў Лявона Вольскага, Зьмітра Вайцюшкевіча, Аляксандра Памідорава, Рамана Арлова, літаратараў Уладзімера Арлова, Віктара Марціновіча, мастацтвазнаўцу Сяргея Харэўскага, з дапамогай якога «Будзьма» выдала першую кніжку — пра менскі квартал Асмалоўку.

6. Фэстываль беларускамоўнай рэклямы «Аднак!»

У 2010 годзе «Будзьма» зладзіла Першы фэстываль беларускамоўнай рэклямы і камунікацый, які стаў традыцыйным — сёлета адбудзецца ўжо восьмы раз.


11-06342202-A7EF-4814-99B6-BE397BA7CE91_w1597_n_r0_s.jpg

Фэстываль беларускамоўнай рэклямы «Аднак!», 2013 год



Каардынатары прыгадалі першую прэс-канфэрэнцыю перад фэстывалем у страўні «Камяніца», дзе сядзелі вельмі напружаныя, насьцярожаныя бізнэсоўцы, рэклямісты, якія казалі, што «беларуская мова — гэта каб вылучыцца, яна выкарыстоўваецца як інструмэнт, рэкляма па-беларуску ня мае пэрспэктывы». А якраз напярэдадні правялі сацыялягічнае дасьледаваньне, і 51% беларусаў адказалі, што гатовы атрымліваць інфармацыю па-беларуску.

«Можа быць, яны не гатовыя актыўна размаўляць, але пасіўна ўспрымаць беларускую мову гатовыя. Я кажу: давайце працаваць на іх. Вы ж рэклямісты — прагрэсіўныя, крэатыўныя, вы ж павінны гэтую плынь рухаць!», — кажа Алена Макоўская.

Далучыліся бізнэсоўцы — кіраўнік рэсурсу marketing.by Сяргей Скараход разам з «Будзьма беларусамі» стаў прасоўваць і раскручваць фэстываль, ён пранікся, шчыра паставіўся, яму было цікава — зусім не мэркантыльныя мэты былі.


12-B7C0740A-DCC1-4B5D-AFFF-7C7AE49A9AC1_w1597_n_r0_s.jpg

Фэстываль беларускамоўнай рэклямы «Аднак!», 2011 год


«А праз фэстывалі Сяргей Скараход дапамог дагрукацца да бізнэс-асяродку з нашай беларушчынай. Калі мы пачыналі, у большасьці грамадзкіх арганізацый не было звычкі працаваць так, як працуе бізнэс-структура — з дакладнымі вытрыманымі пасьлядоўнымі крокамі, камунікацыяй падчас мерапрыемства, посткамунікацыяй, арганізацыяй працы ў офісе і гэтак далей.

Дзякуй Андрэю, мы і ў яго навучаліся многім падыходам і інструмэнтам зь бізнэсу. І мы ўжо ад нашых партнэраў з грамадзкіх арганізацый часам патрабавалі больш арганізаванай пасьлядоўнай працы. Бо бізнэс-мэханізмы задуманы для дасягненьня эфэкту, а ня толькі для працэсу. Мы і самі вучыліся карыстацца, і іншых вучылі», — дадае Ніна Шыдлоўская.

7. «Будзьма» запусьціла Цмока

Найлепшая баскетбольная каманда Беларусі перайменаваная ў «Цмокаў», улады Лепелю абмяркоўваюць цмока ў якасьці сымбалю раёну і пяты год ладзяць фэст «У госьці да лепельскага цмока», а на ўзроўні Менгарвыканкаму абмяркоўваецца праект Траецкага моста з гэтымі мітычнымі істотамі.


13-79C16414-4ABF-4922-A3B2-1957A2F7E6BC_w1597_n_r0_s.jpg

Праект «У пошуках цмока»


«Самыя пасьпяховыя праекты — сыстэмныя. Вобраз, які запусьціла „Будзьма“ з кампаніяй „У пошуках цмока“, пайшоў у народ. Гэта была мэта кампаніі — каб гэтай нацыянальнай глебай людзі карысталіся», — кажа Ніна Шыдлоўская.

Хоць напачатку ўсе адчувалі, што ідэя з цмокам была авантурнай, але яна захапіла ўсіх правакацыйнасьцю, навізной, а яшчэ тым, што цмок — герой шматлікіх беларускіх мітаў, легендаў і паданьняў.


14-6166283E-91C9-4DF0-B369-97373B810A80_w1597_n_r0_s.jpg

Праект «У пошуках цмока»


«Баскетбольны клюб „Мінск-2006“ сам выйшаў на нас. Падчас прэзэнтацыі праекту „Ў пошуках цмока“ да нас прыйшоў трэнэр Аляксандар Куль. Ён настолькі прасякнуўся і захапіўся самой ідэяй цмока, які адлюстроўвае пласт гісторыі Беларусі! А баскетбалісты тады плянавалі зрабіць рэбрэндынг каманды. І Куль запытаўся, ці ня супраць мы, каб яны ўзялі цмока, якога мы „вывелі на паверхню“, і ўвасобілі і як назву, і як стыль сваёй каманды», — згадаў Андрэй Эзэрын.

І цяпер усе інфармацыйныя рэсурсы «Цмокаў» працуюць таксама і на «Будзьму» — білборды, рэкляма.

8. «Будзьма» зрабіла мульцік «Будзьма Беларусамі»

Цяпер мульцікі зьяўляюцца кожны год. А ў 2011 годзе гэта была падзея, рэвалюцыйная рэч — з пункту гледжаньня сьмелага падыходу.



«Спачатку мультфільм задумваўся як карпаратыўнае відэа аб ідэях кампаніі „Будзьма беларусамі“. А ўрэшце гэта стала мэсыджам пэўнага часу, а ня толькі кампаніі. Але шлях быў складаны. Была складанасьць сфармаваць ідэю. Рэклямныя арганізацыі нас не разумелі: вось калі робіш для банку, зразумела: банк дае пэўны сэрвіс. А як паказаць, што беларус становіцца беларусам, калі пачынае цаніць мову, культуру, як адбываецца транфармацыя?» — успамінае Алена Макоўская.


15-B7289C46-D7E4-48E1-BB2F-6D278121B88C_w1597_n_r0_s.jpg

Цішоткі і торбы, зробленыя паводле мультфільму «Будзьма»


А Ніна Шыдлоўская адзначае менавіта чалавечы фактар — тады сышліся зоркі.

«Цудоўна на той момант атрымалася супасьці па нейкіх адчуваньнях часу, прасторы і патрэбы зь Юляй Ляшкевіч і Юляй Рудзіцкай. І там былі Лявон Вольскі і Аляксандар Памідораў! Ідэя падцягнула патрэбных людзей», — кажа Ніна Шыдлоўская.

Андрэй Эзэрын дадае, што сёньня на адным дыханьні глядзіцца гэты мультфільм. А былі і цяжкія моманты — усе ж творчыя людзі. Да таго ж чакалі, што хутка прыйдуць па гэты мульт.

Дарэчы, мульцік перакладзены на 7 моваў сьвету, а тым ліку на ангельскую, швэдзкую.

9. У «Будзьмы» часьцяком крадуць слоганы і «пазычаюць» ідэі

Але ў каардынатараў кампаніі асаблівай крыўды няма, кажа Ніна Шыдлоўская.


16-EBAEBB85-0CD6-471F-8855-3FE4FDF88A8A_w1597_n_r0_s.jpg

«Будзьма» ў летніку, 213 год


«Тут мяжа вельмі тонкая. Бо, з аднаго боку, мы ж усюды дэкляруем і зьяўляемся прыхільнікамі таго, каб нашы ідэі спараджалі вал іншых ідэй. Але былі такія моманты, калі нахабна і жорстка ў нас кралі, „пазычалі“. Скажам так, „заимствовали“: „Культура — гэта тое, што нас аб’ядноўвае“ — бачылі білборды дзяржаўныя? А першы наш плякат, які Міхал Анемпадыстаў рабіў: „Будзьма беларусамі — гэта тое, што нас аб’ядноўвае і робіць унікальнымі“.

І дзякуй Богу, што хоць такім чынам яно ідзе ў галовы людзей, пашыраецца. Мы не заўсёды маем магчымасьць самі разьмясьціць гэта на білбордзе, а дзяржава гэты лёзунг узяла і пашырае», — перакананыя каардынатары кампаніі.


17-2B9CB585-0549-4869-8E83-1FF668C7ACF4_w1597_n_r0_s.jpg

Праект «Асобы кампаніі «Будзьма беларусамі»


Ніна Шыдлоўская дадае, што напачатку яны вельмі пільна, жорстка сачылі, дзе выкарыстоўваецца лягатып «Будзьмы» — на якіх акцыях, бо прынцыповым момантам была якасьць мерапрыемства.

«Скочвацца ў палітызаваны сэгмэнт мы не хацелі, калі замахнуліся даць пазытыў беларушчыне ў галовах незаангажаваных людзей. У першыя гады канфлікты былі нават зь сяброўскімі, партнэрскімі структурамі, якія не разумелі, чаму мы супраць выкарыстаньня нашага лягатыпу. У нас не выпадковы лягатып, не выпадковае спалучэньне колераў, і нам вельмі важна, каб гэта закладалася ў падсьвядомасьць беларусаў», — тлумачыць Ніна Шыдлоўская.

10. Што не атрымалася?

«Не атрымалася, каб праз 10 гадоў кожны беларус сказаў: «Так, я карыстаюся толькі беларускай мовай, бачу гісторыю Беларусі ў рэтраспэктыве эўрапейскай і гэтак далей», — кажа Алена Макоўская.


18-E2BFD0C1-2C7A-403B-9414-32AE4F49AD82_w1597_n_r0_s.jpg

Фэстываль Be2gether, 2010 год


Шмат чаго не атрымалася і па дробязях, але ня ўсе працоўныя моманты, непаразуменьні атрымлівалі розгалас.


19-72D50D84-C354-4FFC-A3DC-486BD2B3B086_w1597_n_r0_s.jpg

Ток-шоў пра беларускую літаратуру, 2015 год



«Мы ніколі не рабілі інфармацыйнай нагоды з таго, што нам дзесьці адмовілі ў памяшканьні, забаранілі мерапрыемства. А было рознае: і забаранялі, і не пускалі, да гэтага часу бываюць непаразуменьні зь мясцовымі адміністрацыямі. Быў пэрыяд, калі нас не прапускалі ні празь якія абходныя шляхі, не прапускалі рэкляму нават культурных, музычных імпрэзаў у мэтро — на наземных афішах можна, у мэтро нельга. Усялякае бывала», — дадае Ніна Шыдлоўская.

Іншыя праекты «Будзьма беларусамі»:

Іна Студзінская, “Радыё Свабода”