Уручана прэмія імя Льва Сапегі

Гарадзенскі гісторык Сяргей Токць стаў трэцім лаўрэатам навуковай прэміі імя Льва Сапегі. Заснавальнікамі прэміі з’яўляюцца ўроцлаўскі Калегіюм Усходняй Еўропы і Цэнтр усходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэту. Гэтая ўзнагарода дае магчымасць беларускім навукоўцам цягам году праводзіць навуковыя даследаванні ды самастойныя лекцыі ў пяці польскіх прэстыжных універсітэтах і дзяржаўных архівах.

Пра ідэю прэміі распавядае дырэктар Цэнтру ўсходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэту Ян Маліцкі.

Ян Маліцкі: Характэрнай рысай гэтай прэміі з’яўляецца тое, што яе атрымліваюць асобы, якія робяць шмат для дэмакратызацыі Беларусі. Будуюць грамадзянскую супольнасць, якая памятае пра сваю гісторыю, не адкідвае падзеяў, звязаных з Вялікім Княствам Літоўскім у складзе Рэчы Паспалітай двух народаў. У рамках прэміі лаўрэат ездзіць ад універсітэту да ўніверсітэту, згодна са старой акадэмічнай традыцыяй, дзе праводзіць уласныя лекцыі са студэнтамі і самастойна займаецца навуковымі даследаваннямі. 5 прэстыжных польскіх універсітэтаў гарантуюць існаванне гэтай узнагароды.

Упершыню прэмія была ўручана ў 2006 годзе гісторыку Валянціну Голубеву.

В. Голубеў: Скрозь было выдатна. Я вельмі ўдзячны кіраўніцтву ўсіх 5-і ўніверсітэтаў, супрацоўнікам усіх бібліятэк і архіваў, дзе я працаваў. Беласток – гэта беларускі куток у Польшчы. Варшава – гэта архівы, гэта навуковы і палітычны цэнтр цяперашняй Польшчы. Кракаў – гэта Кракаў! Гэта і ўніверсітэт, і бібліятэкі, і архівы. Вроцлаў – гэта месца, дзе вельмі рэдка даяжджалі беларускія навукоўцы. А Познань – гэта і бібліятэка Рачыньскіх, і Курніцкіх. Там ёсць шмат людзей, якія займаліся гісторыяй Беларусі. Пра ўсё можна сказаць у такім высокім стылі. Год прайшоў вельмі хутка. Але я жыву гэтым, я працую, апрацоўваю сабраныя матэрыялы. І хаця ўжо прадставілі трэцяга лаўрэата прэміі імя Льва Сапегі, я сябе ўспрымаю як быццам бы толькі пачынаў працаваць.

Другім лаўрэатам прэміі з’яўляецца літаратуразнаўца Язэп Янушкевіч, які ўжо правёў больш за палову сваіх даследаванняў у Польшчы, але, як заначае, яшчэ намерваецца зрабіць шмат карыснага.

Я. Янушкевіч: Прайшоў год ад уручэння самой прэміі, а для працы я маю цэлых чатыры месяцы. Памятаючы больш-менш знаёмае кожнаму ўяўленне, што такое апошнія дні для студэнта, то ўявіце, што 4-ы месяцы для такога працаўніка, як я – гэта вельмі нямала. Найбольш плённа для мяне прайшоў побыт у Кракаве, дзе апроч легендарнай Ягелонкі, я працаваў у музеі Чартарыскіх, у архіве на Вавелі, дзе пазнаходзіў дакументы пра родны Ракаў. Працавалася ў Беластоку і працавалася ў Варшаве. Наперадзе ў мяне яшчэ ўніверсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані і Вроцлаў.

Сёлетні, трэці па ліку, лаўрэат навуковай прэміі, гэта таксама гісторык. Як зазначае Ян Маліцкі, было даволі цяжка вызначыць сёлетняга лаўрэата пасярод так знакамітага кола кандыдатаў.

Ян Маліцкі: Няма звычаю распавядаць пра іншых кандыдатаў, але я скажу, што сёлетні лаўрэат быў самым маладым сярод усіх кандыдатаў, якія прайшлі ў другі тур. Капітула вырашыла абраць гэтага кандыдата, таму што, па-першае, аб ім гавораць як аб адным з самых здольных і знакамітых гісторыкаў маладога пакалення ў Беларусі. Па-другое, гэтая прэмія з’яўляецца ініцыятывай акадэмічных колаў. Свайго роду інвестыцыя ў маладых даследчыкаў, інвестыцыя ў эліты. А эліты – гэта фундамент пераменаў і грамадскага ладу. Два папярэднія лаўрэаты выканалі сваё заданне, і гэта карысць для польскіх універсітэтаў. Цяпер як адзін, так і другі лаўрэат рыхтуюць да друку свае кніжкі, якія будуць свайго роду бачным знакам прэміі імя Льва Сапегі.

Дзякуючы ўзнагародзе, сёлетні лаўрэат зможа працягваць даследаванні, распачатыя ў Горадні.

С. Токць: Ужо гадоў з дзесяць я займаюся гісторыяй беларускай вёскі. Гісторыяй маёй роднай вёскі, што мяне асабліва натхняе. Я ўжо напісаў кнігу і хачу працягваць працу ў гэтым кірунку. Гісторыя нам вельмі блізкая. І калі гаварыць пра вёску, то вясковая культура Польшчы і Беларусі вельмі-вельмі падобная. А паколькі ў сучаснага мясцовага насельніцтва і Польшчы, і Беларусі продкі з сялян, на плячах якіх трымалася цывілізацыя і польская, і беларуская, то, безумоўна, шмат агульнага і ў нашай гісторыі. Я думаю, што такія даследаванні дапамогуць яшчэ раз гэта пацвердзіць.

Свае даследаванні ў Польшчы Сяргей Токць пачне ад новага навучальнага году. Ягоны папярэднік Язэп Янушкевіч мае для яго некалькі практычных парадаў.

Я. Янушкевіч: Будучы яшчэ ў Горадні, даведацца як мага больш пра месцы, куды ён пасля накіруецца. Сучаснаму пакаленню прасцей, усё можна знайсці ў інтэрнэце. Я смяюся, што, седзячы ў сваім Ракаве, я ўжо ведаў, што буду рабіць у Кракаве.

А ў Сяргея Токця наперадзе цікавая навуковая вандроўка па прэстыжных польскіх універсітэтах: самым старэйшым польскім ўніверсітэце – Ягелонскім у Кракаве, дзе навучаліся таксама і беларускія выбітныя навукоўцы, у прыватнасці, Францыск Скарына. Таксама ў Варшаўскім, Беластоцкім, Вроцлаўскім, ды Познаньскім універсітэце імя Адама Міцкевіча.

Паводле “Польскага радыё для замежжа”